thessi.gr

thessi.gr

Φοιτητική Εστία Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα στα όρια Λυκόβρυσης – Κηφισιάς

Αγνώριστη και τσιμεντόχτιστη η Κάτω Κηφισιά, που άλλοτε ήταν η εξοχή του προαστίου της Κηφισιάς, με τα πλατάνια και τις αμπολές του τρεχούμενου νερού με τα αμαξάκια που, σήμερα, ψάχνουν να βρουν στάθμευση ανάμεσα στα αυτοκίνητα και τις τζιπάρες των επισκεπτών.

Ομως, στην Οδό Μιχαήλ Τοσίτσα άλλος κόσμος. Ορθάνοιχτες οι καγκελόπορτες, μικρή η επιγραφή «Φοιτητική Εστία βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα», μέσα κήπος με φοίνικες και πεύκα αλλά και ελάτια, που δείχνουν κατά το Περιστέρι, και το υψόμετρο Μετσόβου. Και φλογάτα τριαντάφυλλα, που νομίζεις ότι μπήκες στον Κήπο του Αγίου Γεωργίου, αφήνοντας πίσω το καλντερίμι και τα αιωνόβια πλατάνια της πλατείας Μετσόβου!

Δύο μαρμάρινες προτομές, του Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα, του ευεργέτη της Ελβετίας με ρίζες καταγωγής από την Ηπειρο και του Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, που τον έπεισε να «υιοθετήσει», εφόσον δεν είχε παιδιά, το Μέτσοβο, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας -κτηνοτροφία, τυροκομείον, αμπελώνες- και τα παιδιά να μένουν στον τόπο τους, να φεύγουν μόνον όταν είναι να σπουδάσουν. Και τότε να μένουν σε οικογενειακό περιβάλλον, με φαγητό και ύπνο και ό,τι χρειάζεται ένας φοιτητής για να αφοσιωθεί απερίσπαστος στις σπουδές του, στο διάβασμά του. H ευεργεσία του ενός ενισχύεται με το έργο του άλλου.

H μεγαλοσύνη του Αβέρωφ, δρος Οικονομικών της Λωζάννης, όταν άλλοι στην Ελλάδα «σπούδαζαν» πολιτική στα καφενεία, και η μεγάλη καρδιά του ξενιτεμένου πατριώτη βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα που άφησε την περιουσία του σε άξιο διάδοχο έδωσαν το αποτέλεσμα. O Αβέρωφ τη διαφέντεψε σωστά και με όραμα κι έκανε το Μέτσοβο από χωριό, Δήμο – μοντέλο, κι όχι μόνο της Ελλάδας. Με μεγάλη ανάπτυξη και μηδέν μετανάστευση, όταν όλη η ύπαιθρος άδειαζε από τα παιδιά της.

Ο Βαρόνος Μιχαήλ Τοσίτσας (1885-1950) ήταν εγγονός του Κωνσταντίνου Τοσίτσα, ένα από τα μικρότερα αδέλφια του εθνικού ευεργέτη της Ελλάδας Μιχαήλ Τοσίτσα (1787-1850), ο οποίος είχε εγκατασταθεί στις αρχές του 19ου αιώνα στο Λιβόρνο της Ιταλίας. Το 1831 του απονεμήθηκε από τον τοπικό δούκα ο τίτλος του βαρόνου, για αυτόν και τους απογόνους του ως επιβράβευση της μεγάλης εμπορικής δραστηριότητας της οικογένειας Τοσίτσα.

Ο Βαρόνος Μιχαήλ Τοσίτσας μετά τις σπουδές του σε Ιταλία και Γαλλία, εργάστηκε στο τραπεζικό γραφείο της οικογένειας στο Παρίσι. Αργότερα έζησε εκ περιτροπής στη Λοζάννη της Ελβετίας και στη Νότια Γαλλία.

Αν και δεν διατηρούσε σχέσεις με τον ελληνικό χώρο, πείθεται, κατόπιν μακροχρόνιας αλληλογραφίας και προσωπικών επαφών με τον Ευάγγελο Αβέρωφ να συστήσει φιλανθρωπικό ίδρυμα για να βοηθήσει την ιδιαίτερη πατρίδα των προγόνων του. Το ίδρυμα συστάθηκε τον Ιούνιο του έτους 1947, με την ονομασία «Ίδρυμα Βαρόνου Μιχαήλ Τοσίτσα» και έχει ως κύριο σκοπό την ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής του Μετσόβου, απ’ όπου καταγόταν ο ιδρυτής.

Με τα χρήματα του ιδρύματος ανοικοδομήθηκε η προγονική του οικία στο Μέτσοβο, η οποία λειτουργεί σήμερα ως λαογραφικό Μουσείο, και το καμένο από το 1947 κτίριο του δημοτικού σχολίου. Επίσης δημιουργήθηκε νοσοκομείο, πριονιστήριο, τυροκομική μονάδα, γυμναστήριο, χιονοδρομικό κέντρο και χρηματοδοτήθηκαν πλήθος άλλων κοινωφελών και αναπτυξιακών έργων. Στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου αποπερατώθηκαν με δαπάνες του ιδρύματος πάνω από 107 σχολεία. Τέλος ιδρύθηκε στην Κάτω Κηφισιά φοιτητική εστία για ηπειρώτες σπουδαστές.

Ο βαρώνος Μιχαήλ Τοσίτσας ήταν ο εγγονός του Κωνσταντίνου Τοσίτσα, αδερφού του ευεργέτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Μιχαήλ Τοσίτσα. Ο παππούς του είχε εγκατασταθεί στο Λιβόρνο από τις αρχές του 19ου αιώνα, όπου απέκτησε μεγάλη περιουσία, αλλά και τον κληρονομικό τίτλο του βαρώνου. Μετά το θάνατό του ο πατέρας του ευεργέτη, Αναστάσιος, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου ίδρυσε την ‘‘Τράπεζα Μιχαήλ και Αναστασίου Τοσίτσα’’, η οποία γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη.

Ο Μιχαήλ Τοσίτσας γεννήθηκε το 1885 στο Παρίσι. Σπούδασε φιλολογία στη Σορβόννη. Ασχολήθηκε με την ποίηση, την κλασική μουσική και τη φιλοσοφία. Ήταν πολύ επηρεασμένος από τις θεωρίες του Μπέρξον. Τύπος μονήρης, δεν έδειχνε κανένα ενδιαφέρον για τις τραπεζικές επιχειρήσεις του πατέρα του. Τα ενδιαφέροντα του Μιχαήλ Τοσίτσα ήταν ακατανόητα για την οικογένειά του. Τον πατέρα του απασχολούσε ένα βασικό πρόβλημα: Τι θα γίνει ή περιουσία του, όταν πέσει στα χέρια του γιού του. Όλοι τον θεωρούσαν άχρηστο, ανίκανο και αιθεροβάμονα. Ό πατέρας του μάλιστα σκεπτόταν να ζητήσει να κηρυχθεί ό γιος του σε κατάσταση «απαγορεύσεως». Όταν ο Αναστάσιος Τοσίτσας αποδήμησε στα 1937, τη διαχείριση της περιουσίας του ανέλαβε ο Μιχαήλ. Ανέπτυξε τέτοια δραστηριότητα πού διέψευσε τους φόβους του πατέρα του. Έκανε επενδύσεις σε ακίνητα στην Ελβετία και σε χρεόγραφα στην Αμερική και στον Καναδά, επενδύσεις στην Αργεντινή, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, καθώς και στην Αγκόλα, που ήταν τότε αποικία της Πορτογαλίας.

Για το Μέτσοβο, το έτος 1937 υπήρξε καθοριστικό, όταν εικοσιπέντε Μετσοβίτες ίδρυσαν τον Εξωραϊστικό Σύλλογο Μετσόβου. Η διοίκηση του συλλόγου, με αντιπρόεδρο τον Ευάγγελο Αβέρωφ, στην προσπάθειά της να βοηθήσει το Μέτσοβο, σκέφτηκε να απευθυνθεί στους απογόνους των μεγάλων μετσοβιτών ευεργετών. Από τη γαλλική πρεσβεία εντοπίστηκαν στον τηλεφωνικό κατάλογο του Παρισιού τρεις καταχωρίσεις με όνομα Tositsa, μία βαρώνη Τοσίτσα, ένας βαρώνος Κωνσταντίνος Τοσίτσας και ένας άλλος βαρώνος Μιχαήλ Τοσίτσας. Ταχυδρομήθηκε σε όλους η ίδια ευγενική επιστολή. Η βαρώνη Τοσίτσα δεν απάντησε καθόλου. Ο βαρώνος Κωνσταντίνος Τοσίτσας επέστρεψε την επιστολή με τα εξής σχόλια: «Πληροφορώ αυτούς τους κυρίους ότι δεν θέλω να έχω καμιά σχέση με το Μέτσοβο και την Ελλάδα». Ο βαρώνος Μιχαήλ Τοσίτσας ήταν ο μόνος που απάντησε θετικά. Σε ένα ευγενέστατο γράμμα έγραφε πως μόλις πέθανε ο πατέρας του και πως, αν και όταν ανακάλυπτε τα περιουσιακά του στοιχεία στην Ελλάδα, προθυμότατα θα βοηθούσε. Πρόσθετε σε ένα υστερόγραφο ότι μεταξύ των υπογραφών διέκρινε και μια υπογραφή ενός ‘‘κυρίου Ευαγγέλου Αβέρωφ’’ και ρωτούσε αν επρόκειτο περί συγγενούς του μεγάλου ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, γιατί τότε θα υπήρχε κάποια συγγένεια μεταξύ αυτού και του υπογραφόμενου Αβέρωφ, συγγένεια όμως που αγνοούσε το βαθμό της.

Τότε ο Ευάγγελος Αβέρωφ του έγραψε απευθείας και από εκείνη τη στιγμή αρχίζει μια αλληλογραφία που στους επόμενους μήνες γίνεται όλο και πυκνότερη. Δημιουργείται και καλλιεργείται ένα ενδιαφέρον για το παρελθόν και για το μέλλον του Μετσόβου. Ο Τοσίτσας δεν είχε δεσμούς με την πατρίδα του, δεν μιλούσε ελληνικά, ούτε είχε επισκεφτεί ποτέ την Ελλάδα. Ενδιαφερόταν όμως ζωηρά για οτιδήποτε σχετίζεται με την ιστορία της οικογένειάς του καθώς και με  τις ρίζες του. Είναι άνθρωπος μονήρης και εσωστρεφής, με μεγάλη πνευματική καλλιέργεια. Ιδιαίτερα τον συγκινεί η ιδέα πως υπάρχει ακόμη στο Μέτσοβο το ερειπωμένο πατρογονικό των Τοσιτσαίων, όπως του γνώρισε ο Ευάγγελος.

Δέκα χρόνια διαρκεί η αλληλογραφία των δύο αντρών, χωρίς ποτέ να έχουν γνωριστεί από κοντά. Και τα γράμματα αυτά δεν είναι σύντομα, αλλά πολυσέλιδα και πλούσια σε περιεχόμενο, σε σκέψεις και συναισθήματα. Στην αλληλογραφία του Τοσίτσα που ανοίχτηκε μετά το θάνατό του, βρέθηκαν σελίδες επιστολών με το χαρακτηριστικό γραφικό χαρακτήρα του Αβέρωφ, καθώς και πλήθος δημοσιευμάτων από ελληνικές εφημερίδες που του έστελνε ο Αβέρωφ σχετικά με το Μέτσοβο, καθώς και ένα λεπτομερές γενεαλογικό δέντρο των δύο οικογενειών σχεδιασμένο σε μεγάλο χαρτί από τον Ευάγγελο. Ο συγγενικός δεσμός των δύο αντρών είχε διαλευκανθεί και η ικανοποίηση του βαρώνου ήταν μεγάλη: Ο Ευάγγελος Αβέρωφ ήταν δισέγγονος του Αυγερινού Αβέρωφ, μεγαλύτερου αδελφού του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ.

Γεγονός είναι ότι ο αρχικός στόχος της αλληλογραφίας μεταξύ Αβέρωφ και Τοσίτσα ήταν (και παρέμεινε μέχρι το τέλος) η οικονομική συμβολή του τελευταίου στην ανάπτυξη του Μετσόβου. Θα πρέπει εδώ να επισημάνουμε τη γνήσια φιλική σχέση που αναπτύχθηκε στην πορεία μεταξύ των δύο αντρών. Κατά την περίοδο του πολέμου, ο Αβέρωφ συνελήφθη από τους Ιταλούς και μεταφέρθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ιταλία. Βρισκόμενος στη φυλακή, ζήτησε δύο φορές χρήματα από τον Τοσίτσα, περίπου 600 δολάρια συνολικά, με την υπόσχεση, αν επιζήσει του πολέμου, να του τα επιστρέψει. Πραγματικά, μόλις λευτερώθηκε, η πρώτη πράξη του ήταν να γυρίσει τα 600 δολάρια στον Τοσίτσα.

Δύο χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, ο Τοσίτσας εκδηλώνει την επιθυμία να γνωρίσει από κοντά τον Αβέρωφ, και οι δύο μαζί να μελετήσουν πώς θα τροποποιούσε τη διαθήκη του, που είχε κιόλας συντάξει σε γενικές γραμμές. Είχανε όμως κι ένα άλλο θέμα. Ο Μιχαήλ Τοσίτσας ήταν ανύπαντρος και ο ξάδερφος του Κωνσταντίνος (αυτός που δεν ήθελε να έχει καμιά σχέση με το Μέτσοβο και την Ελλάδα) δεν είχε παιδιά. Έτσι, με το θάνατο του Μιχαήλ Τοσίτσα, θα έσβηνε και το όνομα. Σε πολλά γράμματά του είχε υπογραμμίσει την ανάγκη να επιβιώσει το όνομα και πρότεινε στον Αβέρωφ να είναι ο εκτελεστής της διαθήκης του, παίρνοντας όμως και το όνομα Τοσίτσας, πράγμα που αυτός δέχτηκε.

Μαζί οι δύο άντρες συνέταξαν τη νέα διαθήκη. Ο Τοσίτσας θα προικοδοτούσε το ‘‘Ίδρυμα Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα’’ με το ποσό των 1.700.000 δολαρίων! Σκοποί του Ιδρύματος θα ήταν η εκτέλεση έργων δημόσιας ωφέλειας. Ισόβιος πρόεδρος ορίστηκε ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο οποίος και τον είδε τελευταία φορά τον Αύγουστο του 1950. Ήταν βαριά άρρωστος και νοσηλευόταν σε κλινική. Πέθανε ύστερα από λίγους μόλις μήνες στην Ελβετία, στις 18 Οκτωβρίου 1950.

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΒΕΡΩΦ

Ο πολιτικός Ευάγγελος Αβέρωφ (1908-1990), ήταν αυτός που εμφύσησε την πίστη και ενέπνευσε το σκοπό στο βαρώνο Μιχαήλ Τοσίτσα για να αφήσει την αμύθητη περιουσία του στην πατρώα γη. Μια τυχαία γραπτή επικοινωνία το 1937 ήταν η αφετηρία της δημιουργίας μιας στενής σχέσης, που κράτησε μέχρι και το θάνατο του ευεργέτη το 1950. Η αλληλογραφία που αναπτύχτηκε μεταξύ τους είναι μοναδική. Ο Ε. Αβέρωφ έκτισε λίγο-λίγο, με ευγένεια, το οικοδόμημά του. Πήρε έναν άνθρωπο που δήλωνε «ανθέλλην» και τον έκανε να ζητήσει ο ίδιος να γραφτεί (στη γαλλική) στη μαρμάρινη πλάκα στο λιτό του τάφο στην Λωζάνη: «Μιχαήλ Τοσίτσας, Τέκνον της Ελλάδος». Σε κάποια επιστολή του στα 1940 ο βαρώνος γράφει στον Αβέρωφ: «Από τις πρώτες επιστολές σας κατάλαβα ότι βρισκόμαστε και οι δύο από πνευματικής αλλά και ηθικής άποψης στο ίδιο μέρος του οδοφράγματος. Όσοι βρίσκονται λίγο παραπάνω από την διανοητική μετριότητα και την συνήθη ηθική, αυτοί δεν είναι πολλοί και θα είναι ευτυχείς να συναντιούνται έστω πότε-πότε».

Αυτός ο απόμακρος και ιδιόρρυθμος άνθρωπος, που απέφευγε ακόμη και το συγγενικό του κύκλο, βρήκε στο πρόσωπο του μετσοβίτη πολιτικού το μοναδικό φίλο της μοναχικής ζωής του. «Είχε σχηματίσει μια ξεκαθαρισμένη εντύπωση για το πνεύμα και το ήθος του Αβέρωφ….», γράφει ο Κωστής Μπαστιάς. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ επισκέφτηκε δύο φορές το βαρώνο Τοσίτσα στην Ελβετία. Την πρώτη έμεινε κοντά του για τρεις εβδομάδες, ενώ η τελευταία φορά ήταν το έτος 1950, όταν ήταν βαρειά άρρωστος και προσκάλεσε το φίλο του για να τον επισκεφτεί. Άλλον κανένα δεν ήθελε δίπλα του την ώρα της δοκιμασίας. Πέθανε μόνος ύστερα από λίγους μήνες, την 18η Οκτωβρίου 1950, στο νοσοκομείο Σέσιλ της Λωζάνης, στην όποια δώρησε και ένα νοσοκομείο.

με πληροφορίες από: kathimerini.gr, wikipedia.org, zsgiannina.gr

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ


print